۲ سال پیش

» خانه توکلی مشهد; گذشته و حال یک بنای تاریخی

خانه تاریخی توکلی - مکان تاریخی در مشهد

مشهد مقدس یکی از برترین شهرهای زیارتی است. مکان ها و خانه های تاریخی زیادی در مشهد وجود دارد. بخش قابل توجهی از این بناهای تاریخی که از دیدنی‌های مشهد محسوب می‌شوند، در حرم واقع شده‌اند. اما در سالهای اخیر این بافت قدیمی به شدت آسیب دیده است. دلیل اصلی این امر ساخت برج ها و ساختمان های جدید در این منطقه است. مطمئناً این اثر بخشی از هویت تاریخی شهر مشهد را از بین برده است. اما برخی از خانه های تاریخی از این تخریب ها در امان مانده اند. از جمله این خانه ها می توان به خانه توکلی مشهد اشاره کرد که از آثار میراث فرهنگی مشهد به شمار می رود.

خانه توکلی یکی از بناهای تاریخی مشهد است. این بنای تاریخی از دوره قاجار تا به امروز پابرجا مانده است. از ویژگی های بارز این بنا می توان به کاشی کاری و آجرکاری نمای آن اشاره کرد. ستون های آجری و کتیبه ای در بالای آن جلوه زیبایی به این خانه بخشیده است. درهای چوبی متعدد، طاق‌های آجری زیبا، ستون‌های آجری، اتاق‌های تودرتو و دیگر عناصر معماری دوران قاجار در خانه توکلی مشهد به چشم می‌خورد. این خانه حدود یک دهه پیش بازسازی شده است. علاوه بر جذابیت بیرونی این بنا، موزه مردم شناسی نیز در داخل آن افتتاح شده است که گردشگران را با زندگی مردم دوران قاجار آشنا می کند. تمرکز این موزه بیشتر بر روی مدارس آن دوران است.

شخصی به نام اسحاق خان قرایی این خانه را در محوطه اطراف حرم مطهر رضوی ساخت. او خودش آن را طراحی و ساخت. اما اولین مالک این خانه یکی از تاجران معروف و برجسته مشهد به نام آقای کشمشیان بوده است. این خانه تا دوره پهلوی اول در اختیار آقای کاشمیشیان بود. او تمام عمرش را در این خانه زندگی کرد. بعد از آقای کشمشیان این خانه توسط شخصی به نام آقای توکلی خریداری شد. از آن پس این خانه به خانه توکلی معروف شد. بعد از خروج آقای توکلی از این خانه، این خانه وارد دوران تاریکی شد. این خانه سال ها متروکه ماند و افراد بی خانمان زیادی به داخل و خارج آن رفتند.

اما پس از مدت ها شهرداری مشهد مالکیت این خانه را به دست آورد. این خانه در سال 1383 به ثبت میراث ملی رسید و پنج سال پس از آن یعنی در سال 1388 مرمت خانه توکلی آغاز شد و حدود دو سال به طول انجامید. امروزه خانه توکلی به روی عموم باز است و موزه مدرسه است.

خانه توکلی بیش از 180 سال قدمت دارد. آقای کشمشیان را می توان اولین مالک این بنای تاریخی دانست. او یکی از تاجران خشکبار آن زمان بود. بعد از او مالکیت خانه به شخصی به نام توکلی رسیده بود. توکلی نیز مدتی در این خانه زندگی می کرد. بعد از توکلی این خانه در اختیار شهرداری مشهد قرار گرفت. خانه توکلی مشهد را بیشتر به کاشی کاری و آجرکاری بسیار زیبا و نفیس در نمای بیرونی و داخلی بنا می شناسند. از دیگر ویژگی های معماری این خانه می توان به ستون های آجری، نمای داخلی بنا و کتیبه ای زیبا در بالای آن اشاره کرد. پنجره های مشبک و چوبی با شیشه های رنگی زیبایی این خانه تاریخی را دو چندان کرده است. در ورودی بنا دو کتیبه کاشی وجود دارد. بر روی این دو کتیبه آیاتی از قرآن نوشته شده است.

از دیگر ویژگی های زیبای خانه توکلی می توان به حوض زیبا در داخل حیاط آن و همچنین وجود اتاق های چوبی در داخل آن اشاره کرد. اسکلت این خانه از چوب ساخته شده است. این خانه دو طبقه دارای ستون های آجری در نما و ایوان خود است. فضای داخلی ساختمان نیز با پرده هایی از یکدیگر جدا شده است. معماری این بنا یکی از معماری های برجسته دوران قاجار به شمار می رود و مورد توجه مهندسان داخلی و خارجی قرار گرفته است. درب ورودی خانه توکلی معماری نسبتاً ساده ای دارد. پس از ورود به آن، حیاط بزرگی با حوض آبی در مرکز آن نمایان است. روبروی این حیاط یک ساختمان دو طبقه قرار دارد. اولین نکته در مورد این بنا ترتیب آنها با استفاده از ستون و سرستون است. در فضای داخلی خانه تزئینات برجسته ای به چشم می خورد. در طبقه همکف خانه توکلی آشپزخانه، اتاق های مناسب زمستان و راهرو قرار دارد.

با استفاده از پله های دو طرف ساختمان می توانید به طبقه اول خانه دسترسی داشته باشید. طراحی پلان این خانه مطابق با سلسله مراتب انجام شده است. در این طبقه دو اتاق نشیمن وجود دارد. بین این دو اتاق، اتاق بزرگی در وسط قرار دارد. این اتاق بزرگ دارای پنجره های چوبی بزرگی است که به حیاط باز می شود و نور زیادی وارد آن می شود. این پنجره های بزرگ دید وسیعی را از داخل به حیاط میدهد. شهرداری مشهد پس از تملک خانه تاریخی توکلی، طرحهای بازسازی و مرمت این بنای تاریخی را در دستور کار خود قرار داد. مرمت خانه توکلی آغاز شد. بخش‌های مختلف این بنای تاریخی تخریب و قسمت‌های دیگر آن نیز ترک‌خورده شد. برخی اقدامات نیز برای جلوگیری از آسیب در آینده ضروری بود. پس از حدود دو سال، مرمت خانه تاریخی توکلی به پایان رسید

خانه توکلی مشهد در یکی از تاریخی ترین مناطق شهر مشهد قرار دارد. اگرچه این منطقه در سال های اخیر دستخوش تغییرات زیادی شده است. اما همچنان برخی از قسمت های آن حس تاریخی جالبی دارد. خانه توکلی نرسیده به حرم مطهر رضوی واقع شده است. گردشگران می توانند با پای پیاده یا با وسایل نقلیه عمومی از حرم امام رضا (ع) به خانه توکلی بروند.

خانه تاریخی داروغه

علاوه بر این، خانه توکلی تنها خانه تاریخی این منطقه نیست. در فاصله ای نزدیک از خانه توکلی، خانه تاریخی داروغه قرار دارد. این خانه نیز از خانه های تاریخی و مهم مشهد به شمار می رود که نباید از دست داد. از دیگر مکان های دیدنی اطراف خانه توکلی مشهد می توان به گنبد آش، موزه نادری و مسجد قدیمی مشهد اشاره کرد.

معماری خانه

خانه تاریخی داروغه در زمینی به مساحت ششصد و ده متر مربع به مساحت هزار و صد متر مربع می باشد. آن زمان ها فقط حمام های عمومی وجود داشت. سرداب زیرزمینی است با حوض آب یا چاه برای صرفه جویی در مصرف آب، غذا و خنک شدن در تابستان. علاوه بر این، دو خانه سنتی دیگر از همان زمان وجود داشت. همه به هم وصل بودند. و با هم یک مجموعه ایجاد کردند.

در این خانه نیمه سنتی دیوارهای آجری شکل، کاشی‌های هفت رنگ، کنده‌کاری‌های چوبی زیر سقف‌ها و گچکاری های دقیق در حیاط، سوغاتی از معماری روسی است. ساختار بالکن با راه پله در دو طرف اورسی (ارسی ها) و تزئینات از طرح های سنتی ایرانی است که می توانید در اینجا ببینید. دیوارهای حیاط ها از آجرهایی به شکل های مختلف با مجسمه های گچ بری مانند سر انسان، سر شیر و زوایایی با بال است.

ورودی در ضلع جنوبی است. مانند اکثر خانه های سنتی ایرانی درب خانه به حیاط باز می شود. حیاط با استخر و فضای سبز کوچک. طبقه اول 75 سانتی متر پایین تر از سطح حیاط است. خانه تاریخی داروغه دارای ساختاری سه ضلعی است. یعنی خانه مثل U است و حیاط وسط این ساختمان یک ساختمان مستقیم از شمال به جنوب نیست، بلکه برای سهولت توصیف آن است. یک طرف رو به شمال، یکی رو به جنوب و طرف دیگر رو به شرق. همه آنها از داخل به هم متصل هستند. خانه از هر طرف دو طبقه است.

در حال حاضر خانه توکلی محل موزه مکتب خانه است. در این مکتب خانه (مدرسه مذهبی سنتی) که ملاباجی نام دارد، مجسمه مومی گروهی از زنان با لباس سنتی در حال تحصیل وجود دارد. در قسمت دیگر موزه مکتب خانه، مجسمه های مومی رسم فلک کاردان (باستینادو، نوعی تنبیه بدنی دانش آموزان نافرمان) و کلاس های آموزش خوشنویسی را به تصویر می کشد.

مشهد خانه توکلی، خانه شیاطین!

همان طور که گفته شد، خانه توکلی مشهد پس از نقل مکان مالک مدت ها متروکه بود. سپس شایعاتی مبنی بر جن زده بودن خانه در شهر منتشر شد. همسایه های خانه توکلی معتقدند که در خانه دیو وجود دارد.

در واقع، از آنجایی که خانه متروکه بود، برخی افراد بی خانمان شب ها در خانه می خوابیدند. صداهای بلند آنها شبانه مردم محلی را به وحشت می انداخت. در نتیجه چنین شایعاتی در بین مردم پخش شد.

یکی دیگر از دلایل شایعات پیرامون این خانه تو در تو و پیچ و خم بودن اتاق ها بود. همچنین، خانه نسبتاً تاریک بود، یکی دیگر از دلایل ترس مردم.

واقعیت این است که خانه توکلی مشهد نیز مانند سایر خانه های تاریخی بنایی به جا مانده از نیاکان ماست. شایعات در مورد خانه چیزی جز خرافه نیست.

ویژگی های خانه مشهد توکلی

سردر ورودی خانه توکلی مشهد با آجرکاری و کاشی کاری معرق تزئین شده است در بازدید از خانه توکلی اولین چیزی که توجه را به خود جلب می کند درگاه ورودی است. نمای داخلی و خارجی درب ورودی با کاشی کاری های زیبا و نفیس تزیین شده است. همچنین این در دارای دو کتیبه معرق با آیات خطی از قرآن است. پس از عبور از درگاه ورودی به حیاط زیبای خانه روبه رو می شویم. حیاط دارای آبنمای زیبا و باغی با درختان بلند است.

بعد از این، اگر بتوانید حیاط زیبا را رها کنید، می توانید منظره خانه دو طبقه توکلی را ببینید. ایوان (تالار بزرگ با ضلع باز) و ستون های تزئین شده زیبای آن از بارزترین ویژگی های خانه در نگاه اول است. خانه توکلی دارای یک ایوان بسیار زیبا با 5 ستون است.

این ایوان طراحی بسیار زیبا و خلاقانه ای دارد. ستون های ایوان به طرز ماهرانه ای با آجرکاری و گچ کاری تزئین شده است.

شما می توانید از طریق یک راه پله از حیاط به ایوان دسترسی پیدا کنید. شما می توانید چندین اتاق را در داخل خانه ببینید. این خانه در گذشته دارای دو قسمت تبستان نشین (ییلاق) و زمین نشین (زمستان نشین) بوده است. در جریان بازسازی خانه منطقه مسکونی تابستانی تخریب شد. اسکلت خانه توکلی مشهد از چوب ساخته شده است. تمام اتاق های خانه دارای پنجره های اورسی با شیشه های رنگی و مشبک چوبی هستند. یکی از ویژگی های بارز خانه توکلی استفاده از عناصر معماری مانند پلکان و ایوان های ستون دار است. زمانی که خانه توکلی در دوره قاجار ساخته شد، اخیراً استفاده از چنین عناصری رایج شده بود. همچنین استفاده از آجرکاری با طرح های دقیق و خیره کننده از دیگر ویژگی های خانه توکلی است.

از این بنای تاریخی مشهد دیدن کنید

وجود حرم مطهر امام رضا (ع) زائران زیادی را به مشهد میکشاند. اما نباید از زیباییهای طبیعی و جاذبه های گردشگری آن غافل شد. خانه‌های تاریخی مانند خانه توکلی مشهد از جمله جاذبه‌های گردشگری مشهد هستند.

خانه توکلی مشهد کجاست؟

این خانه که از بناهای تاریخی مشهد به شمار می‌رود، در بلوار نواب صفوی، نزدیک حرم امام رضا واقع شده است. مکان دقیق خانه توکلی در مشهد را در زیر مشاهده می کنید:

خانه توکلی مشهد چه ویژگی هایی دارد؟

این خانه تاریخی که در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است، علیرغم قدمت، از یکپارچگی و ظرافت ساختاری قابل توجهی برخوردار است. معماری بنا و کاشی کاری آن، منبت کاری و نقاشی های دیواری به سبک قاجار طراحی شده است. در موزه مکتب خانه خانه توکلی مشهد، تندیس دانش آموزان و معلمان مدرسه (میرزا یا مکتب دار) نمایی از مدارس سنتی مذهبی را به نمایش می گذارد.

مهمترین ویژگی معماری خانه توکلی مشهد چیست؟

بارزترین ویژگی این ساختمان دو طبقه ساختار اسکلت چوبی آن است. جالب است بدانید در ساخت این خانه از اسکلت فلزی استفاده نشده است، اما ستون های آجری آن مستحکم و پابرجا مانده اند.